Coraz częściej rozpoznajesz siebie w opisach autyzmu. Może po obejrzeniu serialu, może po rozmowie z psychoterapeutą, może po diagnozie u dziecka, może po prostu po przeczytaniu artykułu, w którym ktoś opisał Twoje życie obcymi sobie słowami. „A może to ja?". Pytanie wraca, mimo że za każdym razem próbujesz je odsunąć.
Jest powód, dla którego coraz więcej dorosłych zadaje to pytanie — i powód, dla którego diagnoza spektrum autyzmu u dorosłego ma sens. Spektrum autyzmu nie jest chorobą, którą się leczy. To odmienny sposób rozwoju mózgu, który towarzyszy człowiekowi przez całe życie. U wielu dorosłych nigdy nie został rozpoznany — bo dawniej standardy diagnostyczne były inne, bo objawy u kobiet wyglądały inaczej, bo wypracowali strategie radzenia sobie, które przez lata działały. Diagnoza w wieku dorosłym to często moment, w którym ktoś nazywa to, co towarzyszyło Ci od dzieciństwa — i pomaga zrozumieć, dlaczego pewne rzeczy zawsze były dla Ciebie trudniejsze niż dla innych.
Spektrum autyzmu bywa określane w różny sposób. Można spotkać się z terminami zaburzenia autystyczne lub zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD). Osoby zdiagnozowane w tym kierunku najczęściej określane są mianem „osoba ze spektrum autyzmu" lub „osoba autystyczna". Istnieją również terminy „neuroróżnorodność" i "nieneurotypowość".
Spektrum autyzmu to nie choroba. Zwracają na to uwagę nie tylko osoby autystyczne, ale także naukowcy. Jest ono uznawane za odmienny sposób rozwoju. Problemy, z którymi mierzą się dzieci i dorośli w spektrum autyzmu, wynikają z indywidualnych potrzeb.
W języku potocznym spektrum autyzmu i autyzm są traktowane jako synonimy. Pierwsze określenie jest jednak znacznie szerszym terminem — obejmuje wszystkie zaburzenia o podobnych cechach (nieprawidłowości w zakresie komunikacji, zachowania, relacji społecznych). Autyzm jest jednym z zaburzeń zaliczanych do spektrum. Charakteryzuje się trudnościami w odczytywaniu i komunikowaniu uczuć, budowaniu relacji interpersonalnych, stereotypowością zachowań. Występują w nim także trudności z integracją wrażeń zmysłowych. Są różne stopnie zaawansowania autyzmu — i to od nich zależą możliwości w zakresie m.in. mowy i zdolności intelektualnych.
Pełna diagnoza spektrum autyzmu u dorosłego w Cerebrum to trzy spotkania.
Wstępny wywiad diagnostyczny. Rozmawiamy o tym, co Cię sprowadza, jak wyglądało Twoje dzieciństwo, jak funkcjonujesz teraz w pracy, w relacjach, w codziennym życiu. Ważne jest również ustalenie, w jakim kierunku idzie diagnostyka — czasem od razu kierunek jest jasny, czasem na pierwszym spotkaniu ustalamy, jakie testy i konsultacje będą najbardziej pomocne.
Diagnoza w kierunku autyzmu może być prowadzona przy wykorzystaniu różnych testów diagnostycznych.
Pierwszy z nich to badanie protokołem ADOS-2. Diagnoza prowadzona jest z udziałem psychologa — certyfikowanego diagnosty. Możliwe jest także videofilmowanie sesji diagnostycznej.
Innym testem jest MMPI-2 — wielowymiarowy test psychologiczny. Umożliwia ocenę osobowości i jest również podstawą do wykluczenia lub potwierdzenia szeregu zaburzeń psychicznych. Test na spektrum autyzmu przy wykorzystaniu kwestionariusza MMPI-2 nie pozwala na postawienie rozpoznania spektrum autyzmu, ale jest cennym narzędziem zapewniającym pełną, kompleksową diagnostykę różnicową.
To ostatnie jest ważne: bardzo często osoby zgłaszające się na diagnozę autyzmu mają długą historię innych etykiet diagnostycznych — depresja, lęk, zaburzenia osobowości, zaburzenia odżywiania, ADHD. MMPI-2 pomaga ustalić, które z tych rozpoznań są trafne, które są wtórne wobec autyzmu, a które były błędne.
Konsultacja psychiatryczna. Lekarz psychiatra zbiera wywiad, otrzymuje opinię psychologiczną i wyniki badania ADOS-2, stawia diagnozę psychiatryczną oraz przekazuje dalsze wskazówki terapeutyczne.
To jest moment, w którym otrzymujesz konkretną odpowiedź na pytanie, z którym przyszedłeś — wraz z propozycją, co dalej.
Diagnozę spektrum autyzmu w Cerebrum przeprowadza wykwalifikowany psycholog diagnosta wspólnie z lekarzem psychiatrą:
- [mgr Karolina Gębal] — psycholog, certyfikowana diagnostka ADOS-2
- [mgr Anna Kunicka] — psycholog kliniczny, diagnostka
- [dr Anna Makowska] — psychiatra
- Zadzwońcie do rejestracji Cerebrum pod numer +48 535 350 400. Tam uzyskacie odpowiedzi na wszystkie pytania i wątpliwości dotyczące diagnozy spektrum autyzmu u dorosłych.
Celem terapii podejmowanej u osób ze spektrum autyzmu (ASD) jest poprawa funkcjonowania i jakości życia oraz wyeliminowanie trudności, z którymi się zmagają. W przypadku ASD nie prowadzi się leczenia — nie jest to choroba ani coś, co można wyleczyć.
Terapia w spektrum autyzmu dopasowywana jest indywidualnie do każdej osoby. Pod uwagę brane są objawy i obraz kliniczny, ale też potrzeby i możliwości, a także schorzenia współistniejące, które wpływają na funkcjonowanie pacjenta.
W Cerebrum psychoterapię osób z ASD prowadzą:
- [mgr Anna Kunicka] — psychoterapeutka, psycholog
- [mgr Urszula Jankowska] — psychoterapeutka, psycholog
- mgr Izabela Gieryszewska — psychoterapeutka, psycholog
Po diagnozie często okazuje się, że konieczne jest również leczenie schorzeń współwystępujących — depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń odżywiania, ADHD. W tych obszarach prowadzimy w Cerebrum pełną opiekę psychiatryczną i psychoterapeutyczną.
Tak — i to jest pytanie, które warto zadać sobie wprost. Diagnoza spektrum autyzmu w wieku dorosłym nie zmienia faktu, że jesteś, kim jesteś, i że żyłeś tak, jak żyłeś. Ale zmienia perspektywę — i to często bardzo istotnie.
Najczęstsze rzeczy, które słyszymy od pacjentów po roku od diagnozy:
„Po raz pierwszy nie myślałam o sobie jak o dziwaku."
„Zrozumiałem, czemu pewne sytuacje były dla mnie tak trudne."
„Przestałem się obwiniać o rzeczy, które nie były moją winą."
„Nauczyłem się dbać o siebie inaczej — i to działa."
„Wreszcie zrozumiałam, dlaczego mój ojciec / mój syn / moja siostra tak funkcjonują."
Diagnoza w dorosłości to nie etykieta. To narzędzie, które możesz wykorzystać tam, gdzie chcesz — w terapii, w pracy, w relacjach, w samorozumieniu — albo z którego nigdy nie skorzystasz. Decyzja należy do Ciebie.
To pytanie zadaje sobie wielu pacjentów, szczególnie tych, którzy długo wahali się przed wizytą. Krótka odpowiedź: przy rzetelnie prowadzonej diagnozie — bardzo rzadko.
Dłuższa odpowiedź: ADOS-2 jest najbardziej zwalidowanym narzędziem w diagnostyce autyzmu na świecie. Połączenie ADOS-2 z wywiadem o historii życia, oceną osobowości (MMPI-2) oraz konsultacją psychiatryczną daje **pełen obraz — wystarczający do bardzo trafnej diagnozy.
Częste są natomiast sytuacje, w których wcześniej postawione diagnozy (depresja, lęk, zaburzenia osobowości, ADHD) były trafne, ale niepełne — bo autyzm pozostawał wcześniej niezauważony. W takiej sytuacji diagnoza autyzmu nie unieważnia poprzednich rozpoznań, ale uzupełnia obraz i pozwala dobrać właściwsze postępowanie.
Złożenie kilku faktów:
Dawne standardy diagnostyczne. Jeszcze 20–30 lat temu diagnozowano w Polsce głównie ciężkie postacie autyzmu — z wyraźnym opóźnieniem rozwojowym, brakiem mowy, agresywnymi stereotypiami. Zespół Aspergera i łagodniejsze formy spektrum nie były dostrzegane.
Maskowanie u kobiet. Dziewczynki i kobiety w spektrum autyzmu mają większą zdolność do kopiowania zachowań społecznych. Uczą się, jak należy się zachować, obserwując inne osoby. W efekcie przez lata wyglądają „zwyczajnie" — kosztem ogromnej energii. Diagnoza często pojawia się dopiero, gdy maskowanie się załamuje — po wypaleniu zawodowym, po macierzyństwie, po depresji.
Strategie radzenia sobie. Wielu dorosłych z autyzmem wypracowało strategie, które działały latami — wybór zawodu pasującego do specyfiki funkcjonowania, partnera, który „rozumie", uporządkowanej rutyny. Te strategie działają — do momentu, kiedy zmienia się sytuacja życiowa. Wtedy to, co przez lata było ledwo zauważalne, staje się problemem.
Bardzo często osoby zgłaszające się na diagnozę autyzmu mają w historii inne rozpoznania — i pytają, czy to nie jest „kolejna etykieta". Słusznie pytają.
Często zdarza się, że autyzm jest pomijany, a stawiana jest błędna diagnoza w kierunku innych zaburzeń. Bywa również, że poprzednia diagnoza była poprawna, ale niepełna — osoba jednocześnie jest w spektrum autyzmu. W takiej sytuacji uwzględnienie obu diagnoz jest kluczowe dla dobrania odpowiedniego postępowania.
Diagnozy, które często współwystępują ze spektrum autyzmu:
- zaburzenia odżywiania
- depresja
- zaburzenia lękowe
- ADHD
- dysleksja
- dyspraksja
Doświadczony i wykwalifikowany diagnosta potrafi rozpoznać, która z diagnoz jest właściwa lub czy współwystępuje kilka rozpoznań jednocześnie.
Spotkanie 1 (wywiad) jest możliwe online, jeśli to dla Ciebie wygodniejsze. Test ADOS-2 wymaga obecności w gabinecie — to specyficzna procedura obserwacyjna, której nie da się rzetelnie przeprowadzić przez ekran. Konsultacja psychiatryczna na ostatnim spotkaniu może odbyć się stacjonarnie lub online, w zależności od ustaleń z lekarzem.
W praktyce prywatnej — nie, jeśli sam nie poprosisz. Cerebrum nie raportuje diagnoz do żadnych systemów państwowych ani pracowniczych. Twoja dokumentacja medyczna pozostaje u nas, chroniona tajemnicą lekarską.
Jeśli wnioskujesz o zwolnienie L4 — pracodawca widzi tylko kod „F" , bez szczegółów. Jeśli rozważasz wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności w związku z autyzmem — wtedy musisz przedstawić dokumentację, ale to Twoja decyzja, nie automatyczna procedura.
Nie. Kierunek dalszego postępowania zaproponujemy w opinii psychologicznej, ale nie ma żadnego obowiązku korzystania z dalszych usług w Cerebrum. Możesz wybrać innego psychoterapeutę, inną metodę terapii, inny ośrodek.
Zachęcamy jednak do rozważenia kontynuacji u nas — w naszym zespole pracują psychoterapeutki specjalizujące się w pracy z osobami w spektrum autyzmu, co dla wielu pacjentów jest istotną wartością (znalezienie psychoterapeuty rozumiejącego specyfikę autyzmu u dorosłych nie jest w Polsce trywialne).
Przyczyny spektrum autyzmu **nie zostały jeszcze dokładnie poznane**. Wiadomo, że ma ono podłoże neurologiczne. Jednak nadal nie udało się ustalić biologicznych markerów, które można wykorzystać w diagnozie klinicznej. Badacze skłaniają się ku twierdzeniu, że nie ma jednej przyczyny ASD — za wystąpienie charakterystycznych cech neurorozwojowych odpowiada kilka czynników jednocześnie, a u każdego może to być inny zestaw.
Jedną z możliwych przyczyn jest podatność genetyczna. Obecnie wskazano około 65 genów silnie związanych z ASD. Ryzyko wzrasta, jeżeli u innych członków rodziny zdiagnozowano spektrum autyzmu lub wykazują oni jego cechy.
Predyspozycje genetyczne łączą się z innymi czynnikami (głównie środowiskowymi i prenatalnymi):
- zaawansowany wiek matki lub ojca
- choroby matki (np. zaburzenia metaboliczne, otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze)
- zakażenia u matki w czasie ciąży
- komplikacje ciążowe
- niska waga urodzeniowa
- ekspozycja na pestycydy
- uszkodzenia centralnego układu nerwowego
- przyjmowanie niektórych leków w ciąży
- wady wrodzone
Istnieją także hipotezy łączące spektrum autyzmu z uogólnioną reakcją zapalną spowodowaną przez zwiększoną przepuszczalność jelit lub nieprawidłowym trawieniem glutenu i kazeiny.
Wiadomo natomiast, że ASD nie jest spowodowane przez szczepienia ochronne, co potwierdzają liczne badania prowadzone na przestrzeni lat.
Naukowcy od lat próbują odkryć wyjaśnienie objawów autyzmu — wzorzec w myśleniu, który pozwala odpowiedzieć na pytanie, dlaczego osoby w spektrum autyzmu zachowują się w określony sposób.
Jedno z najbardziej znanych wyjaśnień mówi o zaburzeniach teorii umysłu — osoby ze spektrum autyzmu mają trudność w rozumieniu, że inni ludzie mają własną perspektywę (myśli, zamiary i uczucia), która może się różnić od ich perspektywy. Inne wyjaśnienia mówią o zaburzeniach centralnej koherencji — tendencji do koncentracji na szczegółach i niedostrzegania całego kontekstu sytuacji.
Spektrum autyzmu jest bardzo zróżnicowane — u każdej osoby zestaw objawów i ich nasilenie są różne.
Objawy autyzmu, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, koncentrują się wokół dwóch głównych sfer, znanych jako diada autyzmu:
- trudności w interakcjach społecznych i komunikacji
- ograniczone, powtarzalne i nieelastyczne wzorce zachowania, aktywności i zainteresowań
- trudności w prowadzeniu rozmowy
- poczucie niezręczności w sytuacjach społecznych
- dyskomfort podczas kontaktu wzrokowego
- trudności w rozumieniu sarkazmu, ironii
- brak modulacji głosu podczas mówienia
- trudności w rozumieniu reguł społecznych — np. kiedy wypada zadzwonić, kiedy napisać sms, a kiedy powiedzieć coś osobiście
- trudności w zrozumieniu, jak inne osoby się czują i co myślą
- trudność w interpretowaniu mowy ciała, wyrazów twarzy i gestów
- problemy z odczytywaniem emocji innych osób
- trudności w regulowaniu własnych emocji
- poczucie lęku w sytuacjach społecznych
- dosłowne rozumienie komunikatów
- problemy z kontaktem wzrokowym — duże poczucie dyskomfortu podczas kontaktu wzrokowego
- odpowiadanie w sposób zbyt bezpośredni, czasem niegrzeczny — bez intencji bycia niemiłym
- nierozumienie metafor (np. „czuję się rozbita", „pogoda w kratkę", „psu na budę")
- trudności w opowiedzeniu o własnych uczuciach
- wykonywanie tych samych rutyn każdego dnia
- trudności w adaptacji do nowych sytuacji lub zmian w codziennym harmonogramie
- zainteresowania ograniczone do kilku specyficznych form aktywności
- zauważanie drobnych szczegółów lub wzorców, których inni nie dostrzegają
- bardzo intensywne i specyficzne zainteresowania
- potrzeba organizowania rzeczy zawsze w ten sam sposób
- wykonywanie powtarzalnych czynności (drapanie, stukanie palcami po stole, chrząkanie)
- nadwrażliwość lub niska wrażliwość niektórych zmysłów — na dotyk, światło, hałas, słabsze lub silniejsze odczuwanie smaku lub bólu
Dorośli ze spektrum autyzmu często przekuwają swoje silne zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy na pracę, w której są bardzo dobrzy. Mogą mieć specyficzne hobby, które przynosi im dużą satysfakcję. Z drugiej strony brak elastyczności prowadzi do dużego niepokoju, ponieważ codzienność jest pełna niespodziewanych zmian, co utrudnia utrzymanie stałej rutyny.
Osoby autystyczne bardzo często mają szczególne talenty:
- bardzo dobra pamięć
- świetna umiejętność koncentracji uwagi
- rozwinięte zdolności do planowania przestrzeni
- umiejętność analizowania i dostrzegania wzorców
Te cechy mogą przekładać się na wyjątkowe osiągnięcia w dziedzinach takich jak matematyka, inżynieria, sztuka czy informatyka — gdzie precyzja i głęboka analiza są kluczowe.
Umów wizytę: zadzwoń do Cerebrum pod numer +48 535 350 400. Tam uzyskasz odpowiedzi na wszystkie pytania i wątpliwości dotyczące diagnozy spektrum autyzmu u dorosłych.