Niepokoicie się o swoje dziecko. Coś, co zauważyliście Wy, lub coś, co zauważyła pediatra, nauczycielka w przedszkolu, babcia. Może dziecko nie reaguje na imię, choć słyszy. Może nie patrzy w oczy. Może powtarza te same gesty, układa zabawki w rzędach, zaciekle reaguje na zmianę. Może mówi mało, albo mówi dużo, ale „inaczej". A wokół Was milion sprzecznych głosów: „przejdzie", „daj mu czas", „każde dziecko się rozwija w swoim tempie", „a może warto sprawdzić".
W Cerebrum oferujemy profesjonalną diagnozę spektrum autyzmu i kompleksowe wsparcie specjalistów w jednym miejscu. Z szybkimi terminami, pełnym zespołem, profesjonalnie sporządzoną opinią psychologiczno-psychiatryczną — która jest wymagana przez szkoły, przedszkola i poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Na podstawie diagnozy wystawionej przez naszą poradnię można starać się o objęcie dziecka programem wczesnego wspomagania rozwoju (WWR), nauczaniem indywidualnym lub specjalnym, oraz o orzeczenie o niepełnosprawności.
W przypadku zaburzeń ze spektrum autyzmu bardzo ważne jest postawienie diagnozy w jak najwcześniejszym okresie rozwoju. Wcześnie rozpoczęta terapia, dzięki tzw. plastyczności mózgu, stwarza warunki do znacznej poprawy funkcjonowania dziecka.
Niestandardowe zachowania u dziecka zauważają zazwyczaj rodzice, przyjaciele rodziny lub nauczyciele przedszkola. Jeśli dziecko ma 18–36 miesięcy, rodzice mogą wypełnić test przesiewowy pod kątem rozwoju społecznego. Test przesiewowy nie zastępuje diagnozy, ale pomaga rozpoznać wczesne sygnały wskazujące na autyzm. Jeśli dziecko uzyskało podwyższony lub wysoki wynik — warto skonsultować się ze specjalistami.
- wywiad z rodzicami
- obserwacja dziecka
- testy diagnostyczne (najczęściej ADOS-2, Stanford-Binet)
- analiza opinii nauczycieli i rodzinnych filmików
- dodatkowe badania w celu wykluczenia innych przyczyn — np. EEG (wykluczenie padaczki), konsultacje neurologa, rehabilitanta, audiologa, okulisty, badania genetyczne, jeśli diagności podejrzewają zespoły genetyczne (np. zespół łamliwego chromosomu X, zespół Retta)
Pierwszą część diagnozy stanowi wywiad z rodzicami — rozmowa o rozwoju dziecka. Prowadzący psycholog diagnosta pyta o niepokojące zachowania, o okres ciąży, o wczesny rozwój dziecka.
Drugi ważny etap to obserwacja dziecka. Diagnosta proponuje dziecku aktywności i obserwuje jego zachowanie — jak reaguje na nowe osoby w otoczeniu, jak bawi się, kiedy jest pozostawione samo sobie, jak zachowuje się w trakcie zabawy z osobą dorosłą.
Następnie wykonywany jest test ADOS-2 — nazywany „złotym standardem" w diagnozie autyzmu. Jest to bardzo dobre narzędzie diagnostyczne, które pomaga dokonać trafnej obserwacji i postawić rzetelną diagnozę.
Oferujemy zarówno pełną diagnozę — całościową ocenę funkcjonowania dziecka — jak i samo badanie ADOS-2 w postaci protokołu obserwacji objawów autyzmu. Przeprowadzamy nie tylko diagnozę autyzmu, ale i diagnozy stanowiące podstawę do rozpoznania lub wykluczenia u dziecka takich zaburzeń jak ADHD, zaburzenia zachowania czy zaburzenia emocjonalne.
Wywiad diagnostyczny z psychologiem. Tylko z rodzicami, bez dziecka.
Bardzo pomocne będą: książeczka zdrowia dziecka, cała dokumentacja medyczna, psychologiczna i pedagogiczna, którą dziecko posiada, opinie ze żłobka, przedszkola lub innych placówek, do których uczęszcza dziecko. Przydatne będą również filmiki przedstawiające typowe oraz nietypowe zachowania dziecka.
Diagnoza psychologiczna z udziałem dziecka.
To czas na swobodną zabawę z dzieckiem, w trakcie której diagnosta sprawdza zachowania w innym środowisku oraz przeprowadza wstępną diagnozę funkcjonalną.
Badanie protokołem ADOS-2 — wizyta z dzieckiem. Diagnoza prowadzona jest z udziałem psychologa diagnosty. Możliwe jest także videofilmowanie sesji diagnostycznej.
W wyniku przeprowadzenia testu ADOS-2 powstaje opinia psychologiczna, która w sposób przejrzysty informuje o występowaniu objawów ze spektrum autyzmu i o ich rodzajach oraz o tym, czy umiejętności przejawiane przez dziecko są adekwatne do jego grupy wiekowej. Stwierdzenie odchyleń od norm może być podstawą do postawienia diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu. Należy jednak pamiętać, że cały proces diagnostyczny przeprowadzany jest w oparciu o współpracę specjalistów — psychiatry dzieci i młodzieży oraz psychologa.
Jeżeli w toku diagnozy okaże się, że konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej diagnostyki psychologicznej, prowadzący diagnozę psycholog zaprosi dziecko na dodatkowe spotkanie z psychologiem, w trakcie którego przeprowadzona zostanie pogłębiona ocena funkcjonowania, np. testem inteligencji Stanford-Binet czy Conners-2 w kierunku ADHD.
Spotkanie 4 — konsultacja psychiatryczna (60 min)
Diagnoza psychiatryczna — wizyta z dzieckiem.
Wizyta przeznaczona dla rodziców — przekazanie diagnozy oraz dalszych wskazówek do pracy z dzieckiem. Psycholog diagnosta omawia trudności dziecka, plan leczenia i rehabilitacji.
Rodzice otrzymują pisemne zaświadczenie lekarskie i opinię psychologiczno-psychiatryczną wraz z zaleceniami i szczegółowymi wskazaniami odnośnie dalszej terapii i leczenia.
Zalecana jest obecność obojga rodziców na tym spotkaniu.
Diagnozę przeprowadza wykwalifikowany psycholog diagnosta wspólnie z lekarzem psychiatrą dzieci i młodzieży:
- [mgr Karolina Gębal]— psycholog dziecięcy, certyfikowany diagnosta ADOS-2
- [dr Monika Opidowicz] — specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży
Macie dwie możliwości:
- Zapisać się online na konsultację diagnostyczną do [psychologa diagnostki mgr Karoliny Gębal] poprzez naszą stronę. Usługa nazywa się: „Konsultacja diagnostyczna autyzm — dzieci", dostępna stacjonarnie.
- Zadzwonić do rejestracji Cerebrum pod numer +48 535 350 400. Tam uzyskają Państwo odpowiedzi na wszystkie pytania i wątpliwości.
W momencie, gdy u dziecka zostaje zdiagnozowany autyzm lub zespół Aspergera, wielu rodziców zadaje sobie pytanie: „i co teraz?". Otrzymując diagnozę, trzeba ustalić potrzebne działania terapeutyczne, aby w jak największym stopniu wyrównać deficyty dziecka spowodowane zaburzeniem.
Nie istnieje jeden program terapii odpowiedni dla wszystkich dzieci z diagnozami ze spektrum autyzmu. Terapia dobierana jest indywidualnie. Istnieją natomiast metody i strategie, które pomagają dzieciom w komunikowaniu się, uczeniu się, nawiązywaniu relacji i byciu samodzielnym. Należą do nich:
- wczesne wspomaganie rozwoju (WWR)
- dostosowanie edukacji do potrzeb dziecka i interwencje stosowane w szkole
- terapia behawioralna — modyfikacja zachowań
- terapia poznawczo-behawioralna — np. nauka radzenia sobie ze stresem, nauka rozpoznawania emocji
- treningi umiejętności społecznych — zajęcia prowadzone w grupie, podczas których w kontrolowanych warunkach dzieci czy młodzież uczą się, jak wchodzić w interakcje społeczne, jak zachowywać się w danej sytuacji, jak prowadzić rozmowy, jak odczytywać gesty
- terapia mowy i umiejętności komunikacyjnych u logopedy lub neurologopedy
- terapia rozwojowa — oparta o rozwój relacji oraz o zabawę
- nauka codziennych czynności
- programy stosowane przez rodziców (parent-mediated therapy)
- leczenie farmakologiczne — dotyczy zaburzeń współistniejących ze spektrum autyzmu, takich jak zaburzenia agresywne i autoagresywne, nadmierna ruchliwość, zaburzenia uwagi, impulsywność, tiki, zaburzenia nastroju, lękowe, psychotyczne, obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia snu
- odpowiednia dieta
Spektrum autyzmu u wielu osób łączy się z dolegliwościami związanymi z układem pokarmowym, alergiami, zachorowaniami na Candidę. Jeśli dziecko ma bóle brzucha, biegunki, wybiórczość pokarmową — warto wykonać badania pod kątem dolegliwości związanych z układem pokarmowym i skonsultować się z dietetykiem lub gastrologiem.
Terapię poznawczo-behawioralną dzieci i młodzieży, terapię rozwojową, spotkania z rodzicami prowadzi:
- [mgr Aneta Walasek-Gorczyca] — psychoterapeutka, psycholog
Treningi umiejętności społecznych (TUS) prowadzą:
- [mgr Urszula Jankowska] — psychoterapeutka, psycholog
- [mgr Karolina Gębal] — psychoterapeutka, psycholog
Leczenie farmakologiczne i psychiatryczne prowadzi:
- [dr Monika Opidowicz] — specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży
Kiedy zakończy się proces diagnostyczny, rodzic otrzymuje opinię psychologiczno-psychiatryczną, diagnozę, zalecenia terapeutyczne oraz dokładne wskazówki, gdzie należy udać się z dokumentami, aby otrzymać wsparcie dla dziecka. Rodzice mogą skorzystać z różnych form wsparcia, realizowanych w różnych placówkach oraz terapii domowej. Większość pomocy można uzyskać nieodpłatnie lub z częściową dopłatą. Można korzystać z różnego rodzaju dofinansowań oraz zwrotów kosztów.
Test ADOS-2 stosowany jest od momentu, w którym dziecko potrafi samodzielnie poruszać się po gabinecie — czyli zwykle od ok. 12 miesiąca życia. Nie ma „za wcześnie", jeśli widzicie u dziecka niepokojące sygnały. Wcześnie rozpoczęta terapia ma kluczowe znaczenie ze względu na plastyczność mózgu.
Test ADOS-2 jest „złotym standardem" diagnostyki, ale sam ADOS-2 nie wystarcza do postawienia diagnozy. Diagnoza autyzmu zawsze opiera się na współpracy psychologa diagnosty i psychiatry dzieci i młodzieży — z uwzględnieniem wywiadu z rodzicami, obserwacji dziecka, wyników ADOS-2 i — w razie potrzeby — dodatkowych testów (np. Stanford-Binet) i konsultacji innych specjalistów.
Diagnoza autyzmu nie pojawia się w żadnych ogólnych rejestrach państwowych — nie jest zapisana w PESEL, nie pojawia się w rejestrze sądowym, nie widzi jej automatycznie ani szkoła, ani przyszły pracodawca. Pojawia się tylko tam, gdzie sami ją przedstawicie — w poradni psychologiczno-pedagogicznej, w szkole (jeśli wnioskujecie o orzeczenie), w ZUS (jeśli składacie wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności).
Diagnoza to narzędzie, które pozwala dziecku otrzymać konkretne wsparcie. Możecie z niej korzystać tam, gdzie chcecie — albo z niej nigdy nie skorzystać. Decyzja należy do Was.
Nie. Wręcz przeciwnie — chcemy zobaczyć dziecko takim, jakim jest, w naturalny dla niego sposób. Nie należy „uczyć" dziecka, jak ma się zachować, ani niczego mu obiecywać („będziemy się bawić u pani"). Wystarczy spokojnie powiedzieć, że pójdziecie do gabinetu, w którym pani porozmawia z Wami i pobawi się z dzieckiem.
To zdarza się i jest częścią obrazu, który diagnozujemy. Specjalista pracujący z dziećmi w spektrum autyzmu jest na to przygotowany. Jeśli dziecko jest bardzo zdenerwowane, zmęczone albo nie wchodzi w interakcję — diagnosta dostosowuje sposób pracy lub przekłada element badania na kolejne spotkanie.
Tak. Każde dziecko diagnozujemy osobno — to są dwa niezależne procesy diagnostyczne, każdy obejmujący 5 spotkań. Można je prowadzić równolegle, jeśli grafiki pozwalają.
Nie. Kierunek dalszego postępowania zaproponujemy Wam w opinii psychologiczno-psychiatrycznej, ale nie ma żadnego obowiązku korzystania z dalszych usług w Cerebrum. Możecie wybrać innego specjalistę, inną placówkę, inną metodę terapii. Naszą rolą jest rzetelnie zdiagnozować i pokierować — co dalej, decydujecie sami.
Zachęcamy jednak do skorzystania z pełnej opieki w naszym zespole, jeśli Wam to odpowiada. Mamy doświadczonych psychoterapeutów pracujących z dziećmi w spektrum autyzmu, prowadzących treningi umiejętności społecznych, oraz psychiatrę dziecięcego, który prowadzi leczenie farmakologiczne zaburzeń współwystępujących.
Naszym zadaniem jest postawić właściwą diagnozę — autyzm, ADHD, zaburzenia zachowania, zaburzenia emocjonalne — albo wykluczyć występowanie zaburzenia. Jeśli okaże się, że dziecko nie spełnia kryteriów spektrum autyzmu, otrzymacie pisemną opinię z opisem aktualnego funkcjonowania dziecka, rekomendacjami i kierunkami dalszej pracy. To również jest cenny wynik — często rodzicom zdejmuje wieloletni ciężar „nie wiemy, co się dzieje".
Autyzm, autyzm atypowy i zespół Aspergera należą do grupy tzw. całościowych zaburzeń rozwojowych zgodnie z obowiązującą w Polsce Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. W USA, gdzie obowiązuje obecnie klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-V, nie dokonuje się już takiego rozróżnienia. Mówi się natomiast o tzw. spektrum zaburzeń autystycznych albo spektrum autyzmu (z ang. ASD — Autism Spectrum Disorder) — pewnym kontinuum, wewnątrz którego nie wyodrębnia się żadnych konkretnych podtypów.
Zaburzenia te charakteryzują się brakiem odpowiednich dla wieku umiejętności uwarunkowanych dojrzewaniem mózgu. Dotyczą wielu sfer rozwoju i funkcjonowania dziecka — przede wszystkim interakcji społecznych, porozumiewania się (komunikacja słowna i bezsłowna), oraz występowania powtarzających się, ograniczonych i stereotypowych wzorców zachowań, zainteresowań i aktywności.
U większości dzieci autystycznych objawy widoczne są już w pierwszym roku życia. W typowym autyzmie niepokojące symptomy pojawiają się do 36 miesiąca życia.
Zespół Aspergera** jest najłagodniejszą formą całościowych zaburzeń rozwoju. Diagnoza zazwyczaj następuje **po 5 roku życia, często w okresie 8–12 roku życia. U osób z ponadprzeciętną inteligencją objawy mogą zostać dostrzeżone dopiero w okresie dorastania, gdy ujawniają się bardziej dyskretne problemy w funkcjonowaniu społecznym.
Autyzm atypowy** diagnozowany jest, gdy objawy pojawią się dopiero po 3 roku życia i nie spełniają wszystkich typowych kryteriów (np. dziecko funkcjonuje dobrze w jednym lub dwóch z trzech kluczowych obszarów).
Przyczyny spektrum autyzmu nie zostały jeszcze dokładnie poznane. Wiadomo, że ma ono podłoże neurologiczne. Badacze skłaniają się ku twierdzeniu, że nie ma jednej przyczyny ASD — za wystąpienie odpowiada kilka czynników jednocześnie, a u każdego może to być inny zestaw.
Podatność genetyczna — obecnie wskazano około 65 genów silnie związanych z ASD. Ryzyko wzrasta, jeżeli u innych członków rodziny zdiagnozowano spektrum autyzmu lub wykazują oni jego cechy.
Czynniki środowiskowe i prenatalne, do których należą m.in.:
- zaawansowany wiek matki lub ojca
- choroby matki (np. zaburzenia metaboliczne, otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze)
- zakażenia u matki w czasie ciąży
- komplikacje ciążowe
- niska waga urodzeniowa
- ekspozycja na pestycydy
- uszkodzenia centralnego układu nerwowego
- przyjmowanie niektórych leków w ciąży
- wady wrodzone
Istnieją także hipotezy łączące spektrum autyzmu z uogólnioną reakcją zapalną. Wiadomo natomiast, że ASD nie jest spowodowane przez szczepienia ochronne, co potwierdzają liczne badania prowadzone na przestrzeni lat.
Pierwsze objawy autyzmu bywają widoczne nawet w wieku kilku miesięcy.
Zachowania, które mogą wskazywać na spektrum autyzmu u dzieci poniżej 3 roku życia:
- 6 miesiąc — dziecko nie uśmiecha się do osób w otoczeniu, nie wykazuje innej radosnej ekspresji
- 9 miesiąc — nie odwzajemnia uśmiechów, ekspresji twarzy, nie odpowiada na wydawane przez rodzica dźwięki
- 12 miesiąc — brak gaworzenia, brak reakcji na imię
- 14 miesiąc — brak gestu wskazywania palcem i innych gestów komunikacyjnych (np. „papa")
- 16 miesiąc — brak słów lub używanie tylko kilku słów
- 18 miesiąc — brak zabawy „na niby" (np. karmienie lalki)
- 24 miesiące — dziecko nie używa w sposób sensowny zdań złożonych z 2 słów (zdania powinny być wypowiadane spontanicznie, nie tylko powtarzane)
Wczesne rozpoznanie autyzmu jest bardzo ważne, ponieważ umożliwia wczesne wspomaganie rozwoju. Odpowiedni sposób mówienia do dziecka i zabawy oraz odpowiednia organizacja środowiska pomagają dziecku w uczeniu się, komunikowaniu i nawiązywaniu relacji.
Wraz z rozwojem dziecka objawy mogą się pogłębiać i przejawiać w coraz bardziej zaawansowanych dysfunkcjach. Autyzm jest niejednorodnym zaburzeniem, dlatego mówimy o spektrum cech. Chociaż u różnych osób mogą występować podobne cechy i podobne zachowania — nie ma dwóch jednakowych osób.
Objawy autyzmu, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, koncentrują się wokół dwóch głównych sfer, znanych jako diada autyzmu:
- trudności w interakcjach społecznych i komunikacji
- ograniczone, powtarzalne i nieelastyczne wzorce zachowań, aktywności i zainteresowań
Osoby ze spektrum autyzmu nie stosują niepisanych reguł kontaktów z ludźmi — np. trudno jest zrozumieć, kto i kiedy powinien mówić podczas rozmowy, nie wiedzą, jak zaprosić rówieśnika do zabawy.
- dziecko wydaje się być niezainteresowane ludźmi lub nieświadome ich obecności
- nie potrafi inicjować kontaktu, bawić się wspólnie, zdobywać przyjaciół
- nie lubi być dotykane, trzymane na rękach lub przytulane
- w zabawie nie wchodzi w role
- nie angażuje się w zabawy w grupie
- nie naśladuje
- nie używa zabawek w kreatywny sposób
- nie bawi się „na niby" (np. udawanie, że miska to kapelusz, łyżka to mikrofon)
- ma trudności w rozumieniu uczuć lub mówieniu o uczuciach
- wydaje się nie słyszeć, kiedy inni zwracają się do niego
- nie dzieli się osiągnięciami lub zainteresowaniami
Część osób w spektrum autyzmu (ok. 30%) nie mówi lub używa małej ilości słów. Inne osoby uczą się mowy z opóźnieniem, a jeszcze inne bardzo szybko uczą się mówić i chętnie posługują się skomplikowanym słownictwem.
Osoby, które świetnie posługują się mową, wysławiają się w sposób, który może wydawać się nietypowy lub usztywniony. Często powtarzają te same słowa lub wyrażenia (echolalie) oraz mają trudność w komunikacji niewerbalnej.
Objawy w zakresie komunikacji:
- mimika twarzy niedostosowana do wypowiedzi
- trudności z odczytywaniem mimiki, tonu głosu, gestów rozmówcy
- nietypowy ton głosu lub rytm mowy (np. wymawianie każdego zdania jak pytania)
- powtarzanie słów lub zdań (echolalia) — np. w odpowiedzi na pytanie powtarza je, zamiast udzielenia odpowiedzi
- wypowiedzi mogą sprawiać wrażenie nieadekwatnych do sytuacji
- trudność w komunikowaniu potrzeb lub pragnień
- branie wypowiedzi zbyt dosłownie — nierozumienie poczucia humoru, ironii, metafor
Osoby z autyzmem często silnie przywiązują się do wzorców lub rutyn — chodzenie zawsze tą samą drogą, układanie rzeczy na półce zawsze w tej samej kolejności, jedzenie posiłku w określony sposób. Nie lubią zmian, a nieoczekiwane wydarzenia bywają dla nich bardzo stresujące.
- przywiązanie do rutyny (np. dziecko nalega na chodzenie dokładnie tą samą drogą do szkoły)
- trudności z adaptacją do zmian w planie lub w środowisku (przemeblowanie, zmiana godziny wyjścia)
- nietypowe przywiązanie do zabawek lub obiektów (klucze, włączniki światła, nitki)
- zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy (rozkłady jazdy tramwajów, dinozaury, liczby, odkurzacze określonej marki)
- spędzanie dużej ilości czasu na układaniu zabawek w specyficzny sposób, obserwowaniu poruszających się przedmiotów (wentylator, pralka), koncentrowanie się na specyficznej części przedmiotu (kółko od auta)
- wielokrotne powtarzanie ruchów (trzepotanie rękami na wysokości oczu, kręcenie się wokół własnej osi) — tzw. stereotypie ruchowe lub autostymulacje
Jednym z objawów autyzmu jest nietypowe odbieranie świata za pomocą zmysłów. Osoby w spektrum autyzmu mogą odczuwać zwykłe bodźce jako mało intensywne (np. nie czują uścisku dłoni) albo zbyt intensywne (np. uścisk dłoni czują tak silnie jak poparzenie).
Co może wskazywać na trudności sensoryczne:
- zakrywanie uszu w reakcji na niektóre dźwięki
- niechęć do przytulania lub dotyku, lub odwrotnie — poszukiwanie uczucia uścisku (przykrywanie się ciężkimi kołdrami, mocne przytulanie, siedzenie w ciasnych przestrzeniach)
- poszukiwanie wrażeń zmysłowych (mocne podskakiwanie, wpatrywanie się w światło)
- silne reakcje w odpowiedzi na bodźce (płacz po dotknięciu specyficznej faktury — sypkich rzeczy, piasku, kaszy, ryżu)
Zdarza się, że osoby, które nie mają widocznych problemów z narządem ruchu, mogą mieć trudności z wykonywaniem zwykłych ruchów (trzymanie długopisu, przeskoczenie przez skakankę). Mogą odczuwać swoje ciało, jakby nie miały nad nim pełnej kontroli.
- Hiperaktywność — dziecko jest bardzo aktywne
- Impulsywność— dziecko reaguje bardzo szybko, bez zastanowienia
- Mniejsza koncentracja uwagi
- Nietypowe preferencje co do jedzenia — dziecko może jeść tylko jeden rodzaj pokarmu, odmawiać jedzenia pokarmu określonego koloru lub jeść niejadalne rzeczy (kredki, papier). Wiele osób z autyzmem ma nietolerancje pokarmowe i dolegliwości trawienne.
- Trudności ze snem — trudności z zasypianiem, bezsenność
- Nietypowe reakcje emocjonalne
- Nietypowe reakcje na ból
Zaburzenia ze spektrum autyzmu występują zarówno u chłopców, jak i u dziewczynek. U dziewczynek jednak są zwykle dużo później diagnozowane ze względu na większą zdolność dziewczynek do „kopiowania" zachowań i — w związku z tym — mniejszą ekspresję objawów.
Zdarza się, że spektrum autyzmu jest diagnozowane dopiero, kiedy dziecko pójdzie do szkoły. Bardzo często dzieci z zespołem Aspergera są diagnozowane w początkowych klasach szkoły — nowe i bardziej złożone środowisko sprawia, że wyzwania, z którymi się mierzą, stają się bardziej widoczne. Zdarza się też, że diagnoza stawiana jest dopiero u młodzieży lub dorosłych.
ADOS-2 (Autism Diagnosis Observation Schedule) to narzędzie do diagnozy autyzmu. Jest obecnie najbardziej profesjonalną i wiarygodną metodą badania stopni nasilenia cech spektrum autyzmu. Test określany jest jako „złoty standard" w diagnozie zaburzeń ze spektrum autyzmu.
Umożliwia dokładne postawienie diagnozy oraz profesjonalną ocenę istnienia ewentualnych trudności w zachowaniu osoby badanej (np. brak interakcji, schematyczność).
Przebieg badania zależy od wieku osoby badanej. Procedura diagnostyczna może odbywać się zarówno u dzieci, młodzieży, jak i dorosłych. Dolna granica wieku osoby badanej to 12 miesiąc życia, kiedy to dziecko potrafi samodzielnie poruszać się po gabinecie. Narzędzie ADOS-2 można stosować u badanych niemówiących oraz dobrze posługujących się mową.
Badanie dzieci polega na podejmowaniu z nimi określonych aktywności i interakcji. Opiera się na zabawach oraz dialogach, które są ściśle określone w scenariuszu. Każde zachowanie dziecka jest szczegółowo opisywane oraz oceniane w oparciu o kryteria diagnostyczne. Diagnozę z pomocą ADOS-2 przeprowadza wykwalifikowany psycholog diagnosta. Przeprowadza on także badanie u młodzieży oraz osób dorosłych — z tym, że test polega głównie na rozmowie dotyczącej tematów ściśle określonych i uwzględnionych w procedurze badania.
Samo badanie trwa do 120 minut. W przypadku diagnozowania dziecka, w czasie badania w gabinecie zawsze jest obecny rodzic lub opiekun.
Po wykonanym teście psycholog-diagnosta sporządza diagnozę, opierając się na ściśle określonych kryteriach. Po badaniu rodzice (lub badana osoba dorosła) otrzymują *zetelną opinię uwzględniającą występowanie i nasilenie cech spektrum autyzmu. Test ADOS-2 dostarcza także informacji o mocnych i słabych stronach osoby badanej — co umożliwia rozumienie jej potrzeb i pomoc w funkcjonowaniu w życiu codziennym.
Badanie może być powtarzane po pół roku lub roku w celu oceny zmian w aspektach sfer, w których występują objawy ze spektrum autyzmu.
Badanie jest standaryzowane — psycholog rozmawia oraz bawi się z osobą badaną według ściśle określonej instrukcji. Każdy pacjent jest badany dokładnie w ten sam sposób. Kryteria oceny testu zostały wielokrotnie sprawdzone na przestrzeni lat przez fachowców z dziedziny psychologii, co wiąże się z jego wysoką rzetelnością.
Rodzice dzieci, u których zdiagnozowano spektrum autyzmu (lub dzieci z opóźnieniami albo nieharmonijnym rozwojem), mogą skorzystać z wczesnego wspomagania rozwoju (WWR). WWR stymuluje rozwój dziecka w sferach, które wymagają wsparcia.
Wczesne wspomaganie obowiązuje od momentu wykrycia cech niepełnosprawności do momentu rozpoczęcia nauki w szkole. Obejmuje 4–8 godzin miesięcznie pracy dziecka z różnymi specjalistami — logopedą, psychologiem, pedagogiem, fizjoterapeutą. Liczba godzin powinna być dobrana w zależności od potrzeb i możliwości psychofizycznych danego dziecka. Zajęcia w ramach WWR są bezpłatne.
Zajęcia odbywają się indywidualnie z dzieckiem i rodziną lub od 3 roku życia w małych grupach. Wczesne wspomaganie rozwoju mogą prowadzić poradnie psychologiczno-pedagogiczne, przedszkola i szkoły. Z dziećmi poniżej 3 roku życia zajęcia mogą być prowadzone w domu.
Zasady organizacji WWR ustanowione są w rozporządzeniu MEN z 2013 roku.
Dokumenty potrzebne do uzyskania orzeczenia:
- zaświadczenie od lekarza psychiatry potwierdzające zaburzenie
- opinie o funkcjonowaniu dziecka od nauczycieli z przedszkola/szkoły (jeśli dziecko już się uczy)
- opinie logopedy lub innych specjalistów regularnie pracujących z dzieckiem (nieobowiązkowo)
- wypełniony wniosek
Opinie od specjalistów zawierające dodatkowe informacje są korzystne — są wskazówkami dla komisji i dzięki nim zapisy w orzeczeniu mogą być jak najbardziej dostosowane do potrzeb dziecka.
Orzeczenie wydaje zespół orzekający. Poradnia powiadamia rodzica o terminie spotkania, a rodzic ma prawo być obecny — co daje możliwość przedstawienia własnych oczekiwań co do formy edukacji dziecka.
Orzeczenie zawiera diagnozę, zalecaną formę edukacji (np. szkoła specjalna, integracyjna), zalecenia dotyczące rehabilitacji, terapii, pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz **sposoby realizacji specjalnych potrzeb edukacyjnych.
Orzeczenie wydawane jest na rok, na czas nauki w danej szkole, albo na etap edukacyjny (kształcenie przedszkolne łącznie z zerówką, kształcenie zintegrowane 1–3, szkoła podstawowa).
Dzieci z diagnozami ze spektrum autyzmu mogą uczyć się w placówkach:
- specjalnych (terapeutycznych)
- integracyjnych
- masowych (ogólnodostępnych)
W placówce terapeutycznej odnajdą się lepiej dzieci, które potrzebują indywidualnej uwagi i bardziej uporządkowanego środowiska. Placówki integracyjne i masowe są bardziej odpowiednie dla dzieci z wyższymi umiejętnościami społecznymi.
Po przyjęciu dziecka ze spektrum autyzmu szkoła przygotowuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET), w którym opisuje cele i metody pracy. Rodzice mają prawo zaangażować się w tworzenie programu.
Orzeczenie o niepełnosprawności daje możliwość korzystania z bezpłatnych lub częściowo finansowanych zajęć dodatkowych oraz dofinansowania do sprzętu rehabilitacyjnego, zaopatrzenia ortopedycznego, turnusów rehabilitacyjnych itp. ze środków PFRON.
W naszej opinii diagnostycznej znajdziecie wskazówki, jak wnioskować o oba orzeczenia, oraz co konkretnie powinno znaleźć się w wniosku, żeby zwiększyć szansę uzyskania potrzebnego dziecku wsparcia.
Umów diagnostykę ADOS-2 pod numerem telefony +48 505 807 963